Neste Tempo.

A paz que se debe nomear

Como ser cristián na guerra sen deixar de selo?

“Todo os que levan espada pola espada padecerán”. Di Xesús de Narazet, no evanxeo de Mateo (26, 52), torturado e executado por ofrecer o Deus Amor á humanidade.

“Como podemos esperar que triunfe a xustiza se case que ninguén está disposto a entregarse individualmente a unha causa xusta? -dixo Sophie-. Que día tan lindo e soleado, e teño que marchar. Pero, que importa a miña morte se por medio de nós miles de persoas acordan e se mobilizan?”. Dixo Sophie Scholl, resistente antinazi guillotinada con 21 anos no 1943

Afirmar que seguimos a Cristo colócanos moitas veces nunha postura mais que incómoda ante a violencia, pequena ou grande, individual ou colectiva. Unha panorámica polos escenarios de conflitos bélicos activos hoxe no planeta, completada cunha mirada máis precisa nos nosos fogares, escolas, hospitais, á procura das chamadas microviolencias en contextos cristianizados, lévamos a constatar que non facemos moito caso desa frase.

Cóntanos o evanxeo que a frase de Xesús foi pronunciada cando un fato de soldados armados vén por el para arrestalo sen dicir sequera o que tiñan que reprocharlle. Prenden de seguido na imaxinación as escenas televisadas da xente berrando nas rúas, nas escolas e até nos hospitais, en USA, estes días do primeiro cuarto do século XXI; xente detida arbitrariamente, salvaxemente e até executada sen máis xuízo nin proceso.

Vénsenos a imaxe indeleble dese rapaciño gazatí, e de tantos máis, matado con menos piedade da que se usa para disparar a un coello no monte; a de Hind Rajab, asasinada no coche en que ía viaxando con outros 6 familiares, e xa asasinados ía berrando “¡Estou viva!” nunha chamada á Media Lúa Vermella que puido rexistrar os disparos que acabaron tamén con ela. Recomendo a película “La voz de Hind Rajab” da tunesina Kaouther Ben Hania, candidata ao Óscar porque fala do que se está a vivir aquí e agora.

Como seguidoras de Cristo, aquel que se deixou prender e que conviviu con xente que ía armada -non podemos pensar que non sabía que algúns dos seus amigos, zelotas, ían coa espada no cincho- mais que para el non quixo unha defensa que precisase das armas. A escena do prendemento de Xesús é toda ela unha lección de como vivirmos na persecución, e déixanos perplexos. Non podemos facer como se non nolo contasen.

Cantas somos as persoas seguidoras del e da súa ensinanza de palabras e feitos de vida que ficamos perplexas e desconcertadas pola súa reacción? Sabemos que Xesús botou unha boa parte da súa vida pública fuxindo de aldea en aldea “porque buscaban prendelo”. Certo que se pode interpretar como que non era o momento. Logo hai momentos, momentos para fuxir e momentos para deixarse prender? Cando cumpría, Xesús valíase do xenio, e ben que fica isto retratado no episodio biográfico -non é unha parábola ou xogo literario- ou a memoria do “vergallo feito con cordas de xunco” fabricado para envorcar as mesas dos cambiadores instalados no patio do Templo, antecesores dos modernos bancos e os estragos que fixo, as palabras que acompañaron a este xesto que por máis que fose profético carga cunha boa dose de agresividade.

Sen pararnos a analizar con detalle as dúas escenas podemos observar a simple vista dúas actitudes que poderiamos pór en espello. Xesús defendéndose a si mesmo, é dicir, non defendéndose en absoluto, e Xesús ante a inxustiza, neste caso polo agochamento de Deus, manipulado por intereses viles, monetarios, que fai que a xente pequena teña que pagar para acceder aos ritos do templo, á esfera divina, co menoscabo da súa imaxe de Deus que queda reducida á dun cacique que precisa de regalos para sentirse respectado e facer favores. Unha imaxe falsa que fai que o pobo non teña acceso ao Pai-Nai de misericordia total que Xesús veu a manifestar e que non se pode mercar nin manipular; un camiño cara ao sagrado, cara ao Amor, que se pecha e que pode ser unha das principais causas da violencia . Xesús está a defender os seus, as que non se poden defender.

Levamos milenios soportando guerras e malos tratos “no nome de Deus”, a todas as escalas. Desde o cura que che manda aguantar ao marido maltratador até o monxe que bendiciu as cruzadas ou os que bendín os canóns, até o chamado “pobo elixido” que considera que a súa supervivencia depende de exterminar a outro pobo. Esa impostura que rouba vidas é a mesma que deitaba do templo de Xerusalén e que cobrou a de Xesús a bo prezo.

Ante esa inxustiza caben, agora xa máis modernamente, máis de unha actitude sobre as que nos viría ben reflexionar, e facer oración. Sempre podemos ollar ao pasado para ver de procurar algo de luz, pois os procesos repítense unha e outra vez, e lévanos a pensar que algo fallou. Eis uns poucos exemplos.

Nelson Mandela, supervivente vencedor e vitorioso da violencia e do cárcere, foi capaz de reconciliar finalmente un país como presidente electo ao cabo de case 50 anos de apartheid. Previamente, a súa postura radicalmente a favor da protesta non violenta cohabitara cun apoio ideolóxico e estrutural a un grupo armado, chegando a fundar e comandar a organización guerrilleira Umkhonta we Sizwe no 1961, un ano antes de ser arrestado por terrorista e encerrado durante 27 anos.

Na mesma década, Camilo Torres, cura e sociólogo, profesor na Universidad Nacional de Bogotá traballou pola paz partindo do principio do “amor eficaz” radicado no evanxeo; buscando vivir e difundir por todos os medios a hipótese de que o amor para selo ten que ser levado ás realidades concretas, sociais e políticas. Gustaba dicir que ese amor implicaba “enlamarse”. E así o fixo, concorrendo a organizar as estruturas e os principios que habían levar á revolución, até o punto de facerse finalmente guerrilleiro. Foi matado na súa primeira acción militar no monte; sen dar un tiro, mais onde venceu é na autenticidade do compromiso, na coherencia.

Outro coherente foi o pastor baptista Luther King. Di Jonathan Kuttab1 : «Martin Luther King Jr. encaraba os problemas de raza e de opresión baixo un enfoque espiritual, e as solucións que propuña tamén o eran. Afirmaba que eses problemas non eran sen máis políticos, sociais ou económicos, e que, polo mesmo, moitas das solucións consideradas eran inadecuadas. Constataba unha disfunción espiritual dentro do sistema enteiro, unha doenza espiritual que se precisaba combater». Aquí atopamos unha pista que os dous primeiros tamén sinalaron: non vale loitar con armas contra as armas, senón que se precisa ir ao núcleo da violencia, á súa raíz profunda e espiritual, que non necesariamente a relixiosa.

Os analistas do metódico proceso de destrución do pobo e da terra palestina, mesmo chegando a querer borrar toda pegada del por parte da facción sionista do goberno de Israel, apuntan que o mal que produce… ese mal habita nas tripas, no máis escuro de persoas que non cren que poderían sobrevivir nin como pobo nin como individuos se non exterminan a todos os potenciais inimigos… aínda que anden en cueiros.

A reflexión apunta a que as armas non son, nunca foron nin serán o camiño para a paz. O reto está en atopar ese camiño mirando quizás onde non se espera, no corazón do ser humano sufrinte, sermos quen de facelo con cicatrices e feridas abertas; é canto temos.

Quede un amago de resposta nas verbas de Xesús que empregaba con frecuencia o verbo grego λαμβάνω, coller a espada na cita devandita, é o mesmo verbo que se emprega cando Xesús colle o pan na súa derradeira Cea, cando colle a copa. Será esa a súa arma, a proposta para nós, aí tan evidente e tan pouco vistosa e vista? Quedo con esa pregunta e súmome a todas as que van xurdir coa lectura deste artigo.